Đập Thảo Long (Huế) được xây dựng bằng công nghệ đập trụ đỡ. Ảnh: Văn Dinh.

Ưu thế nổi bật của đập trụ đỡ là khả năng kết hợp cầu giao thông trên cùng kết cấu trụ đỡ - giảm đáng kể chi phí so với xây cầu riêng và đặc biệt phù hợp nền đất yếu đáy sông ĐBSCL. Vì tính an toàn và đã chứng minh, đập trụ đỡ được chọn làm xương sống cho 4/7 cửa cần kết hợp cầu hoặc cảng cố định: Cửa Tiểu, Cửa Đại, Cổ Chiên/Cung Hầu và Trần Đề. Cửa Tiểu (khẩu độ 600-1.000m) là công trình được ưu tiên triển khai sớm trong thời gian tới, cho phép kế thừa kinh nghiệm trực tiếp và đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Công nghệ đập hộp chìm

Đập hộp chìm là sáng chế Việt Nam đang trong giai đoạn nghiên cứu - thiết kế, được đề xuất để xây cống thủy lợi lớn cố định ở lòng sông sâu vùng đồng bằng ven biển, với mục tiêu thi công nhanh và giá thành rẻ hơn đập trụ đỡ.

ĐHC gồm nhiều đơn nguyên dạng hộp chữ nhật rỗng bằng bê tông cốt thép mác cao (chiều dài B vuông góc dòng chảy có thể đạt vài trăm mét), được chế tạo trong hố đúc tại bãi/nhà máy, làm nổi và lai dắt đến vị trí xây dựng, rồi hạ chìm sát đáy sông để làm cống vĩnh viễn. Ổn định công trình do trọng lượng G và chiều rộng L quyết định theo các nguyên lý chống lật, trượt, lún và thấm.

Đập hộp chìm được đề xuất cho 2/7 cửa: Hàm Luông (loại 2 tầng, sâu 12-15m - là cửa rộng và sâu nhất hệ thống, nơi đập trụ đỡ sẽ tốn kém quá mức) và Định An (loại 1 tầng - độ sâu nhỏ 3-4m do bồi lắng đặc biệt thuận lợi cho dìm khối hộp). Tác giả bài viết đề xuất chương trình nghiên cứu - phát triển hợp tác với Hà Lan và Bỉ - những quốc gia có kinh nghiệm khối hộp chìm quy mô lớn nhất - để đưa công nghệ này từ thiết kế sang triển khai thực địa, lấy Định An làm công trình thực địa đầu tiên ở quy mô cửa sông.

Công nghệ đập tàu thủy

Đập tàu thủy là sáng chế Việt Nam đang được nghiên cứu, phù hợp với sông sâu không có quy hoạch cầu giao thông cố định và chỉ cần kiểm soát mặn mùa khô. Khác biệt căn bản so với đập trụ đỡ và đập hộp chìm: Đập tàu thủy là công trình di động - lắp dựng đầu mùa khô, cuối mùa khô hút hết nước trong lòng đơn nguyên cho nổi lên và di dời về nơi cất giữ, hoặc chỉ lắp khi có dự báo hạn cực đoan. Nguyên lý chế tạo gần giống đập hộp chìm (hộp bê tông cốt thép trong hố đúc - làm nổi - di dời - hạ chìm) nhưng kết cấu trong lòng đơn nguyên đơn giản hơn (chỉ có thanh dàn để ổn định, không chia khoang), bên dưới đáy có lớp cao su chống dính khi làm nổi trở lại.

Phạm vi áp dụng: sông chiều rộng dưới 400m mỗi đơn nguyên, ghép 1-2 đơn nguyên cho sông trung bình. Ưu điểm nổi bật là chi phí thấp nhất trong ba công nghệ do bỏ được hệ cọc chịu lực, khung vây cọc ván thép và thảm chống xói; mùa mưa lòng sông hoàn toàn tự nhiên không có công trình; có thể tái sử dụng cho nhiều vị trí.

Đập tàu thủy được đề xuất cho cửa Ba Lai (khẩu độ tự nhiên ~544m, sâu ~5 m) - kết hợp cải tạo cống Ba Lai cũ (84m, 2002) thành hệ thống kiểm soát mặn theo nguyên lý mở - thường, đóng - khi cần, đồng thời làm bãi thử nghiệm quy mô vừa cho công nghệ trước khi xem xét nhân rộng. Ba Lai là công trình thực địa đầu tiên ở quy mô cửa sông cho công nghệ này giai đoạn 2030-2040, sau khi mô hình thử nghiệm quy mô vài trăm mét tại kênh - cống ngoài hệ thống đã thành công.

Kịch bản đầu tư 7 công trình kiểm soát nguồn nước tại các cửa sông lớn vùng ĐBSCL và ước tính hiệu quả kinh tế các công trình mang trong giai đoạn từ 2025 đến 2075. Ảnh: THS.

Qua các phân tích của bài báo này, câu hỏi được đặt ra có lẽ không phải là “có nên can thiệp công trình hay không” mà là “can thiệp theo cách nào để giải quyết được nguyên nhân gốc rễ”. Các quan ngại cần được đối thoại nghiêm túc trên cơ sở khoa học, không phải bác bỏ. Đề xuất CTKSNN không phủ định các giải pháp "thuận thiên" và không định vị mình là giải pháp thay thế. Ngược lại, CTKSNN được hiểu là điều kiện đủ về mặt thủy văn, đảm bảo dòng nước ngọt mùa khô để các giải pháp mềm (chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp, lúa - tôm, trữ nước phân tán, kiểm soát khai thác nước ngầm, ngoại giao Mekong) có cơ sở vật chất phát huy hiệu quả trong những năm cực đoan.

Có quan ngại cho rằng, việc xây dựng các CTKSNN sẽ cản trở di cư của các loài cá và giao thông thủy. Đây là quan ngại sinh thái chính đáng. Tuy nhiên, công trình hiện đại đều có âu tàu hiện đại, thang cá và âu cá tích hợp. Hơn nữa, do CTKSNN có tiết diện bằng lòng sông, lại được mở theo yêu cầu môi trường, di cư cá vẫn diễn ra tự nhiên trong 90-95% thời gian. Khi đóng cửa van trong những giờ cao điểm triều mặn, các thiết kế "thân thiện với cá" như cửa quay xiên, lạch phụ thông qua được áp dụng để giảm thiểu cản trở. Bài học từ Hà Lan, Đức, Anh cho thấy có thể duy trì 70-80% lưu lượng di cư cá tự nhiên qua thiết kế tốt.

Nguồn: baonongnghiepvamoitruong

Mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới phát triển bền vững ngành nước

Trong khuôn khổ chương trình, Liên đoàn trưởngLiên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc(NVWATER), ông Nguyễn Chí Nghĩa đã tham dự các hoạt động chuyên môn và đối thoại chính sách, bao gồm Hội thảo kỹ thuật, Diễn đàn doanh nghiệp ngành nước, các phiên thảo luận chuyên đề, hoạt động kết nối hợp tác (B2B) và các sự kiện bên lề.

Đặc biệt, tại Phiên họpHội đồng AWC lần thứ 24(Board of Council - BoC), Liên đoàn trưởng Nguyễn Chí Nghĩa đã có bài phát biểu, trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm về công tác quy hoạch, điều tra cơ bản tài nguyên nước, quản lý tổng hợp lưu vực và chương trình ODA xanh năm 2026.

Phiên họp khởi động tuần nước châu Á năm 2027 (AIWW 2027). Ảnh: CN.

Những nội dung đóng góp của đoàn Việt Nam được các đại biểu đánh giá cao, góp phần làm phong phú thêm các thảo luận chiến lược của AWC trong bối cảnh khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức về tài nguyên nước.

Thông qua các hoạt động tại hội nghị, Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra nước miền Bắc đã tích cực trao đổi, thiết lập và mở rộng quan hệ hợp tác với các đối tác quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực quy hoạch tài nguyên nước, quản lý lưu vực, giám sát - vận hành hệ thống cấp nước và ứng dụng công nghệ tiên tiến trong ngành nước.

Việc tham dự Hội nghị AWC tại Manila tiếp tục khẳng định vai trò và vị thế của Liên đoàn trong các diễn đàn hợp tác khu vực về tài nguyên nước. Thông qua các hoạt động chuyên môn và đối thoại chính sách, đại diện Việt Nam không chỉ đóng góp tích cực vào các nội dung thảo luận mà còn thúc đẩy kết nối, mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế trong khuôn khổ Asia Water Council.

Liên đoàn trưởng Nguyễn Chí Nghĩa đánh giá cao công tác tổ chức chuyên nghiệp của AWC và sự đón tiếp chu đáo từ phía Philippines, coi đây là nền tảng quan trọng hướng tới thành công của Tuần lễ Nước Quốc tế châu Á lần thứ 4 sẽ diễn ra vào tháng 9/2027.

Ông Nghĩa cho biết, trong thời gian tới, Liên đoàn sẽ tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế, thúc đẩy các sáng kiến quản trị tài nguyên nước bền vững, góp phần đảm bảo an ninh nguồn nước, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Đối thoại chính sách, chia sẻ kinh nghiệm quản lý tài nguyên nước

Tại hội nghị, các phiên thảo luận đã tập trung vào những vấn đề cốt lõi của ngành nước hiện nay, bao gồm: An ninh nguồn nước trong bối cảnh gia tăng rủi ro khí hậu và suy giảm tài nguyên; quản trị nước và cấp nước thông minh, ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số trong ngành nước; tài chính nước và huy động nguồn lực đầu tư; bảo vệ hệ sinh thái nước và phát triển bền vững; tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ tri thức.

Trong đó, các nội dung về tăng cường khả năng chống chịu của hạ tầng trước tác động của biến đổi khí hậu, tài chính nước, phát triển hạ tầng số bền vững và bảo vệ hệ sinh thái nước cũng được nhiều đại biểu đặc biệt quan tâm.

Chia sẻ kinh nghiệm quản lý nước, đại diện Cơ quan quản lý cấp nước đô thị Malina cho biết, Philippines đang tích cực triển khai các chương trình hiện đại hóa hệ thống cấp nước đô thị, thúc đẩy đổi mới thể chế và tăng cường hợp tác quốc tế. Sự tham gia chủ động của các doanh nghiệp ngành nước như MWCI, MWSI tiếp tục khẳng định vai trò của khu vực tư nhân trong phát triển ngành nước theo hướng hiệu quả và bền vững.

Một trong những nội dung trọng tâm của hội nghị là Hội nghị khởi động Tuần lễ Nước Quốc tế châu Á lần thứ 4 (Asia International Water Week - AIWW), dự kiến tổ chức vào tháng 9/2027 tại Philippines. Các thành viên AWC đã thể hiện sự đồng thuận cao về chủ trương tổ chức, đồng thời thống nhất các định hướng nội dung chính của sự kiện.