Lâm Đồng Lâm Đồng đặt mục tiêu ưu tiên nước sinh hoạt, điều tiết hợp lý nguồn nước và khoanh vùng nguy cơ thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn ngay từ đầu vụ sản xuất.

 Quảng Trị đưa công nghệ vào quản lý, vận hành hồ thủy lợi

Hồ thủy lợi Đầm Xanh bị xâm phạm, ảnh hưởng đến thiết kế hồ chứa

Sớm mở rộng đối tượng thụ hưởng cho thủy lợi nhỏ từ Nghị định 77

Nuôi thủy sản lòng hồ thủy lợi, thủy điện: Tiềm năng còn bỏ ngỏ

Giữ nước cho dân sinh là ưu tiên hàng đầu

Trước dự báo mùa khô năm 2026 tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố bất lợi, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch yêu cầu các sở, ngành và địa phương chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, đánh giá nguồn nước, xác định rõ vùng bảo đảm cấp nước và vùng có nguy cơ thiếu nước để kịp thời triển khai giải pháp ứng phó.

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, hiện toàn tỉnh có 624 công trình cấp nước tập trung nông thôn đang khai thác sử dụng, cung cấp nước sạch cho 186.504 hộ dân khu vực nông thôn. Trong đó có 169 trên 624 công trình hoạt động bền vững, 116 trên 624 công trình hoạt động tương đối bền vững, 41 trên 624 công trình hoạt động kém bền vững và 298 trên 624 công trình ngưng hoạt động. Thực trạng này cho thấy hệ thống cấp nước đã được đầu tư rộng khắp, song mức độ ổn định chưa đồng đều.

Vào các tháng mùa khô, từ tháng 11 đến tháng 4 của năm sau, khi nắng nóng kéo dài làm mực nước sông xuống thấp và dòng chảy thiếu hụt, việc cấp nước sinh hoạt có thể bị ảnh hưởng. Nguy cơ tập trung chủ yếu ở khu vực vùng núi, vùng đặc biệt khó khăn chưa được đầu tư nâng cấp công trình nước sạch tập trung, chưa chủ động về nguồn nước.

Trước thực tế đó, UBND tỉnh Lâm Đồng yêu cầu sử dụng tài nguyên nước hợp lý, hiệu quả, tiết kiệm, ưu tiên nguồn nước phục vụ sinh hoạt, chăn nuôi và nước tưới cho cây trồng có giá trị kinh tế cao. Đồng thời khuyến cáo nhân dân không sản xuất ở những nơi có nguy cơ thiếu nước và lựa chọn các loại cây trồng phù hợp, tiết kiệm nước.

Chủ động tiết kiệm nước từ đầu vụ

Theo ông Lê Trọng Yên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng, đối với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, toàn tỉnh hiện có 966 công trình thủy lợi, trong đó có 536 hồ chứa, 255 đập dâng, 13 cống dâng, 51 trạm bơm, 91 đập tạm và 20 kênh tiêu, cùng khoảng 3.632 km kênh mương. Đến nay đã kiên cố hóa được khoảng 1.940 km, đạt 53%.

Hiện nguồn nước phân bố không đều giữa các khu vực, trong khi nhu cầu sử dụng ngày càng tăng cả về chất lượng và số lượng. Lượng nước trữ từ các công trình thủy lợi và thủy điện chưa đạt theo thiết kế. Trường hợp nắng nóng kéo dài trên diện rộng, các hồ, đập tích không đủ nước, mực nước sông, suối xuống thấp, diện tích có nguy cơ bị thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn khoảng 15.000 đến 20.000 ha.

"Trước nguy cơ này, các địa phương và đơn vị quản lý công trình thủy lợi được yêu cầu xây dựng phương án chống hạn cụ thể cho từng khu vực, từng công trình. Đồng thời phải kiểm tra, cập nhật nguồn nước trên sông, suối, hồ, đập, khoanh vùng diện tích cây trồng có khả năng bị hạn và xây dựng kế hoạch sử dụng nước hợp lý, ưu tiên nước cho sinh hoạt, nước uống cho gia súc và tưới cho cây trồng có giá trị kinh tế cao", ông Yên chia sẻ.

Theo kế hoạch, việc điều chỉnh lịch thời vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi phù hợp với khả năng cung cấp nước của các hồ chứa. Các địa phương được khuyến khích áp dụng tưới phun mưa, tưới nhỏ giọt và các giải pháp tiết kiệm nước, không mở rộng sản xuất tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước tưới.

Song song đó là yêu cầu kiểm tra hiện trạng các công trình thủy lợi, sửa chữa, nâng cấp, nạo vét khơi thông dòng chảy, chủ động lắp đặt trạm bơm dã chiến khi cần thiết và phối hợp với các công ty thủy điện trong điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất và dân sinh vùng hạ du.

Ngành nông nghiệp tỉnh khuyến cáo người dân bám sát nông lịch, sử dụng nước tiết kiệm ngay từ đầu vụ, chủ động trữ nước bằng nhiều hình thức phù hợp điều kiện thực tế và sản xuất trong phạm vi bảo đảm nguồn nước của từng vùng trong mùa khô năm 2026.

Dự kiến đến hết năm 2026, diện tích canh tác được tưới của Lâm Đồng đạt trên 73,45% diện tích cần tưới. Trong đó diện tích được tưới từ công trình thủy lợi tập trung đạt khoảng 150.128 ha, diện tích tưới tiên tiến, tiết kiệm nước đạt khoảng 97.202 ha. Hệ thống công trình cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất, song vẫn chịu tác động lớn từ điều kiện thời tiết và khả năng tích nước thực tế của từng hồ chứa.

Nguồn: baonongnghiepvamoitruong.vn

Trong phần lớn cuộc đời, người nông dân chăn nuôi gia súc Asherly William Hogo sống tại ngôi làng Ng'ambi ở vùng Dodoma luôn bận rộn tìm kiếm nước cho đàn gia súc của mình. Ông Hogo, hiện đã ngoài 60 tuổi, vẫn còn nhớ như in ký ức tuổi thơ về việc thức dậy giữa đêm, tập hợp đàn gia súc và đi khắp các đồng cỏ khô cằn ở miền Trung Tanzania để tìm nước.

Tuy nhiên, những chuyến đi đêm như thế giờ đã là chuyện của quá khứ. Ngôi làng của ông - nằm trong một khu vực bị ảnh hưởng nặng nề bởi tình trạng hạn hán ngày càng trầm trọng - gần đây đã được lắp đặt một giếng khoan chạy bằng năng lượng mặt trời và một hồ chứa nước mưa lớn, cung cấp cho người dân nguồn nước quanh năm. “Bây giờ chúng tôi không phải đi xa để lấy nước như trước nữa", ông Hogo cho biết.

Dự án ra đời vào thời điểm quan trọng

Kể từ năm 2018, dự án lắp đặt giếng khoan trên đã được Quỹ Môi trường Toàn cầu tài trợ, củng cố nguồn cung cấp nước, giúp các cộng đồng tích lũy tiền tiết kiệm và đào tạo những người nông dân khốn khổ vì hạn hán về các sinh kế có khả năng phục hồi tốt hơn, như nuôi ong.

Dự án này ra đời vào thời điểm quan trọng đối với Tanzania, nơi biến đổi khí hậu đang tàn phá các kiểu thời tiết lâu đời. Vào tháng 4 năm nay, một đợt hạn hán nghiêm trọng tại quốc gia này đã khiến mùa màng thất bát và gia súc mất mùa. Sau đó, đất nước khô cằn đã hứng chịu lượng mưa cực lớn, gây ra lũ lụt khiến hàng trăm người thiệt mạng, tàn phá cơ sở hạ tầng và làm ô nhiễm nguồn cung cấp nước.

“Năm nay là lời cảnh tỉnh lớn nhất mà chúng tôi thấy ở Tanzania về những gì biến đổi khí hậu đang gây ra cho các gia đình ở vùng nông thôn. Chúng ta cần hành động nhanh chóng để giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu. Nếu không làm được như vậy, không chỉ khí hậu bị ảnh hưởng mà cả cộng đồng cũng chịu tác động lớn”, bà Mirey Atallah, người đứng đầu bộ phận Thích ứng và Phục hồi Biến đổi Khí hậu của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) cho biết. Đó là tương lai khiến các gia đình ở khu vực Dodoma lo lắng.

Trong 7 năm qua, UNEP, chính phủ Tanzania và Quỹ Môi trường Toàn cầu đã giúp các cộng đồng thích nghi với thời tiết khô hạn hơn và lượng mưa thất thường hơn. Họ đã thực hiện điều này thông qua quy hoạch sử dụng đất. Quá trình đó được đánh giá là rất quan trọng để tránh “vòng xoáy diệt vong” của khí hậu đối với các ngôi làng nông thôn, với nhiều ngôi làng trong số đó phụ thuộc rất nhiều vào ngành nông nghiệp sử dụng chủ yếu nước mưa.

“Các biện pháp phòng thủ khí hậu tốt nhất là biện pháp tích hợp, toàn diện và đa hướng, không chỉ dựa vào cơ sở hạ tầng đã xây dựng mà còn dựa vào sức mạnh của thiên nhiên và hệ sinh thái”, bà Atallah cho biết.

Khi dự án do UNEP dẫn đầu được triển khai vào năm 2018, ưu tiên hàng đầu của dự án là nước. Các kỹ sư đã khoan 15 lỗ khoan, 12 trong số đó sử dụng năng lượng mặt trời và xây dựng các đập đất có khả năng giữ lại tổng cộng 3 triệu m3 nước mưa. Dự án đã giúp cung cấp nước cho hơn 35.000 người dân ở 5 huyện gồm: Kaskazini, Kishapu, Mpwapwa, Mvomero và Simanjiro.

“Chúng tôi từng phải đối mặt với nhiều thách thức khi trồng rau”, bà Malegesi Makene Chilongo cho biết. Dự án đã triển khai một lỗ khoan tại ngôi làng của bà, nhờ đó người dân có thể dựng các trang trại nhỏ. “Chúng tôi rất biết ơn những người đã mang dự án này đến với ngôi làng của chúng tôi”, bà nói thêm.

“Chữa lành” vùng đất

Cây cối và đồng cỏ bản địa của Tanzania là một phần thiết yếu của chu trình nước; chúng hút nước mưa vào lòng đất, bổ sung nguồn nước ngầm và hoạt động như những rào cản tự nhiên dọc theo các con sông, hấp thụ nước lũ. Nhưng nhiều người Tanzania ở các vùng nông thôn buộc phải chặt cây lấy củi, gây ra nạn phá rừng làm gia tăng cuộc đấu tranh của Tanzania với hạn hán và lũ lụt.

Dự án do UNEP hỗ trợ đã trồng hơn 350.000 cây để phục hồi rừng bị thoái hóa và ổn định bờ sông. Đây là một phần trong nỗ lực phục hồi 9.000 ha rừng và đồng cỏ bị thoái hóa, đồng thời đưa hơn 38.000 ha đất vào quản lý bền vững.

Ông Asnati Meshack, người dân sống ở huyện Simanjiro, phía Bắc Tanzania cho biết: "Trồng cây đã phục hồi môi trường của chúng ta". Tuy nhiên, việc phục hồi hệ sinh thái là vô ích nếu các cộng đồng nông thôn, nhiều nơi trong số đó là người nghèo, không có cách nào để kiếm sống. Vì vậy, các chuyên gia của dự án đã đào tạo người dân về các hoạt động tạo thu nhập bền vững hơn, như nuôi ong, trồng nấm và may vá, đồng thời cung cấp cho nông dân các thiết bị.

Khi dự án kết thúc vào tháng 12/2024, dự kiến ​​thu nhập của khoảng 3.800 hộ gia đình sẽ tăng lên. “Bằng cách đa dạng hóa các nguồn thu nhập, dự án đã cung cấp một mạng lưới an toàn chống lại biến đổi khí hậu. Hiện nay, khi thời tiết khắc nghiệt tàn phá đất nông nghiệp, các gia đình đã có thể có những lựa chọn thay thế khác”.

Thông qua dự án, chị May Samwel Masulu, người dân ở vùng Shinyanga, phía Bắc Tanzania đã học được cách xây dựng bếp gạch tiết kiệm nhiên liệu, một nghề thường dành riêng cho nam giới. Nhấn mạnh dự án giúp chống lại bất bình đẳng giới, chị Masulu cho biết: “Tôi rất tự hào khi được làm thợ thủ công. Chúng ta hãy từ bỏ quan điểm truyền thống phân chia công việc theo giới tính”.